Kitap Özetleri

Enneagram İle Kendini Keşfet

Enneagram: Dokuz Mizaç Modeline Göre Kişilik Gelişimi Çocuklar Neden Farklı - İsmail Acarkan

Enneagram İle Kendini Keşfet

  • Her çocuk bir psikolojik temelle dünyaya gelir. Bu psikolojik temele mizaç (18)
  • Çevresel faktörler her çocuğu aynı şekilde etkilemez. (18)
  • Her insan doğuştan belli başlı özelliklere sahip bir bedenle dünyaya gelir. Aynı zamanda bir kısım yetenek, avantaj ve riskleri olan bir psikolojik çekirdek-yapı ile doğar.İşte bu çekirdeğe mizaç diyoruz.Her çocuk aynı mizaç yapısına sahip değildir. İnsanlar ve özellikle bebekler ile ilgili gözlem ve araştırmalar bebeklerde farklı mizaç özellikleri olduğunu göstermiştir. (19)
  • Kişilik; mizacın çevresel faktörlerle etkileşimi sonucunda ortaya çıkan; eylem, duygu ve davranış tarzlarının tümüdür. (21)
  • Kişilik; üzerinde etkide bulunamadığımız, cinsiyet, zeka, genetik yapı, biyolojik yapı ve üzerinde belirli oranda etkide bulunabildiğimiz, aile, eğitim, kültür, yaşanılan olaylar, inanç gibi faktörlerin mizaç çekirdeği ile etkileşimi sonucu oluşur. (21)
  • Doğuştan getirdiğimiz psikolojik temel olan mizacın; eylem, duygu ,düşünce yolları ile kendisini hayat içinde ortaya koyma tarzının bütünü kişilik görünümü olarak tanımlanabilir. (21)
  • Kişiliğin şekillenmesinde, hem mizaç yapısı hem de çevre faktörleri önem taşır. (21)
  • Hiçbir mizaç yapısının bir diğerine genel bir üstünlüğü yoktur. Bir diğer ifadeyle daha iiyi veya daha kötü bir mizaç yoktur. Ancak farklı alanlarda farklı yetenek dereceleri vardır. (22)
  • Dolayısıyla ebeveynler çocuklarını yetiştirmeden önce kendilerini yetiştirmelidirler.(23)
  • Ebeveynler çocuğun mizacının avantaj ve dezavantajlarını dikkate alarak o çocuk için “gerekli ve uygun” olan ebeveynlik tarzını gösterebildikleri ölçüde çocukları da sağlıklı bir şekilde gelişme imkânını bulmuş olacaktır. (23)
  • Her bir mizaç yapısının kendine özgü olumlu özellikleri ve potansiyel riskleri vardır. Eğitimin amacı olumlu özellikleri geliştirmek, potansiyel olumsuz riskleri de en aza indirmektir. Dolayısıyla her bir mizacın eğitimi kendine göre farklılık içermelidir. (23)
  • Çocuklara mizaç temelli yaklaşım;onları uygun mesleklere yönlendirme, uygun alanlarda istihdam etme, doğabilecek riskleri önceden görme ve bunlara karşı önlem alma imkânı da vermektir. (24)
  • Mizaç tipini bilmek bize çocuğun davranış ve tutumlarının altında yatan istek, arayış, ihtiyaç ve beklentileri bilmemizi sağlar. (24)
  • Unutulmamalıdır ki; sağlıklı bir kişilik ve karakter gelişimi, çocuğun mizaç yapısının çok iyi bilinmesine bağlıdır. (11)
  • Çünkü genelleştirilebilecek bir “çocuk” ve “çocuk psikolojisi” yoktur. Her anne-babaya düşen şey; çocuğun mizaç yapısının olumlu özellik ve potansiyellerini tespit edip anlayarak çocuğun sağlıklı kişilik gelişimi yönünde davranmaktır. Ebeveynler çocuğun mizacını tespit ettikten sonra kendi kişilikleri ile çocuklarının mizaçları arasındaki uyumlu ve uyumsuz noktaları belirlemelidir. Anne-babanın hem kendileri hem de çocukları hakkındaki bu farkındalığı, sorunların çözümünde ve geliştirici bir eğitimde en önemli faktör olacaktır. (12-13)
  • Mizaç tipini bilmek; çocuğun yaşamdaki ana arayışını, olaylara bakış açısını ve algı tarzını,doğal imkân ve yeteneklerini, potansiyel tehlike ve risklerini, kısıtlılık ve zorluk alanlarını, olaylardan nasıl etkilenebileceğini, öğrenmemizi sağlar. (25)
  • Kısaca ifade edicek olursak; 9 mizaç modelinde, her bir çocuğun birbirinden farklı dört mizaç tipiyle ilişkisi vardır. (33)
  1. Ana mizaç tipi
  2. Etkilendiği kanat mizaç tipi
  3. Stresteiken sergilediği mizaç tipi
  4. Rahat durumda sergilediği mizaç tipi
  • Ancak şu unutulmamalıdır ki; birey olumsuz şartlara rağmen, doğru ilkeler, doğru düşünme, doğru yorumlama neticesinde, sağlıklı bir davranış ve tutum sergileyebilir. Mizaç ipi, doğuştan ve değişmez olmakla birlikte; mizacın kendini ortaya koyması demek olan kişilik tutumu gelişime ve değişime açıktır. Eğitim ve terbiye mizaç tipini değiştirmez.Bununla birlikte eğitim, kültür v.s tüm çevre şartları o mizacın olumlu veya olumsuz yönde kendini ortaya koymasına yol açabilir.Dokuz mizaç modeli’nde; mizaç yapısı temelinde şekillenen tutum ve davranış özellikleri üç temel kategoriye ayrılır; (34)
  1. Sağlıklı tutum ve davranış düzeyi
  2. Ortalama tutum ve davranış düzeyi
  3. Sağlıksız tutum ve davranış düzeyi
  • Bu model aynı zamanda; çocuk eğitiminde, evlilik terapilerinde, meslek ve kariyer planlamasında, insan kaynaklarında ve iletişim alanında etkili biçimde kullanılmaktadır. (39)
  • Örneğin sosyallik, arkadaşlık kurma konusunda avantajlı olan ”2” mizaç yapısı, aynı zamanda ilişki problemleri ve ayrılık gibi olaylardan çokça etkilenebilir. (40)
  • Bu mizaç yapılarını bilmek ve anlamak ilişkilerimizde daha uygun ve doğru davranmamızı sağlayacaktır. Muhattaplarımızın hayatı algılayış tarzını anlamak daha sağlıklı bir iletişim imkânı sağlayacaktır. Özellikle çocuğun mizacını anlamak; daha doğru bir anne baba tavrı ve ideal çocuk eğitiminin kapısını açacaktır. (42)
  • MİZAÇ VE MESLEKİ YÖNELİM: İnsanlar genellikle meslek seçimi konusunda eğitime odaklanmaktadırlar. Ancak bir mesleğin gerektirdiği eğitimi almak, kişiye o mesleği yapabilme yeterliliği kazandırabiliyor olsa da; kişinin o mesleği psikolojik açıdan yapabilmesi ve yaptığı işten tatmin olması mizacının imkan, beklenti ve ihtiyaçlarına bağlı olarak şekillenir. Çünkü; meslek konusunda kişinin yönelim, tatmin ve başarısını etkileyen en önemli faktör; mizaç yapısının taşıdığı doğal yetkinlik, arayış, ihtiyaç, kısıtlılık ve risklerdir. (218)
  • HER MİZAÇ TİPİ, HER MESLEĞİ YAPABİLİR Mİ?: Bazı istisnalar dışında her mizaç her mesleği yapabilir. Ama her mesleği aynı kolaylıkta yapamaz ve her meslekten aynı mutluluk ve tatmini alamaz. Bu anlamda kişinin yapmakta zorlanabileceği ve yaparken mutsuz olabileceği meslekler vardır. (Özel yetenek gerektiren meslekler konumuzun tamamen dışındadır; ses sanatçılığı, ressamlık gibi.) Çünkü bazı mesleklerin gerektirdiği psikolojik özellikler; bazı mizaç iplerinde güçlü şekilde bulunurken, bazı mizaç tiplerinde daha zayıf ölçüde bulunur. (219)
  • MİZAÇ YAPISI İNSANI MESLEK OLARAK KISITLAR MI?i: Hayır, mutlak olarak kısıtlamaz. Ancak herhangi bir mesleği yapmakta yaşanacak zorluk ve kolaylık ile psikolojik tatminin derecesi, mizaç yapılarına bağlı olarak değişiklik gösterir. Bu nedenle kişinin mizaç tipindeki doğal yetenekler ile kısıtlılık ve riskleri; söz konusu mesleğin gereklilikleri ile kıyaslanarak mesleki yönelim ve tercih yapılmalıdır. (219)

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Başa dön tuşu